Tag Archives: Προπαγάνδα

Προπαγάνδα αλά ελληνικά

Στην Ελλάδα οι δημοσιογράφοι είναι ταγμένοι. Είτε διότι έχουν συνδέσει την επαγγελματική τους πορεία με κάποια πηγή εξουσίας, είτε γιατί η προσωπική τους ιδεολογία τούς φέρνει πιο κοντά σε κάποιον πολιτικό σχηματισμό, είτε απλώς για βιοποριστικούς λόγους. Μερικές φορές, αυτό συμβαίνει μόνο και μόνο διότι η χώρα μας είναι ένα μεγάλο χωριό, και όλοι γνωρίζουν κάποιον που ξέρει κάποιον άλλο, που μπορεί να ‘πιάσει’ έναν τρίτον. Ελάχιστοι δημοσιογράφοι γράφουν πραγματικά αυτό που πιστεύουν και ακόμη πιο λίγοι το πράττουν με το πραγματικό τους όνομα.

Η έλευση του διαδικτύου έχει αλλάξει τα πράγματα σε ένα σημαντικό ζήτημα. Την αυτολογοκρισία των δημοσιογράφων, η οποία αναπτύσσεται στο πλαίσιο της κορποριστικής αντίληψης του επαγγέλματος (εμπορική δημοσιογραφία) είτε κάτω από συνθήκες αυστηρής κομματικής προπαγάνδας. Και μην πηγαίνει το μυαλό σας σε ακραίες εξαιρέσεις, όπως π.χ. το κομμουνιστικό κόμμα. Αυτά συμβαίνουν παντού.

Η αυτολογοκρισία κινείται ανοδικά όσο μεγαλώνει ο δημοσιογράφος, κορυφώνεται όταν έχει διανύσει 10-15 χρόνια εντός του επαγγέλματος (κάπου στη δεύτερη μεταγραφή) και φθίνει όσο ο άνθρωπος μεγαλώνει, είτε επειδή, ως πιο έμπειρος έχει μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας, είτε λόγω του ότι η πλήρης εσωτερίκευσης των κανόνων προκαλεί και την συγκάλυψη του φαινομένου. Εξαίρεση αποτελούν οι πολύ υψηλά αμειβόμενοι συνάδελφοι, οι οποίοι, αν δεν έχουν φανατικό κοινό να τους στηρίξει (φαινόμενο σπάνιο στην Ελλάδα, γιατί γενικώς οι συμπολίτες μας δεν διαβάζουν), διατηρούν το υψηλό επίπεδο διαβίωσής τους με αντίτιμο την καθοδήγηση από το μεγάλο αφεντικό.

Η μεταφορά δημοσιογραφικού περιεχομένου στο διαδίκτυο έχει μεταβάλλει την καμπύλη εξέλιξης της αυτολογοκρισίας. Μικρές online επαναστάσεις περιεχομένου έχουν δημιουργήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις, όπως, άλλωστε ταιριάζει στη δυναμική της νέας ψηφιακής πλατφόρμας. Η ψηφιακή ανάπτυξη, ως είναι φυσικό, έχει προκαλέσει αναστάτωση και στην συγκέντρωση, δόμηση και επεξεργασία των πληροφοριών, προκειμένου αυτές να ‘γίνουν ειδήσεις’. Η ασάφεια που υποδηλώνουν τα εισαγωγικά (η ακατάσχετη χρήση τους, by the way, αποτελεί τη νέα μάστιγα στα δημοσιογραφικά κείμενα) υποδηλώνει τη σχετικότητα της είδησης αυτής καθεαυτής. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να είναι, μπορεί και να μην είναι είδηση. Μερικές φορές – συνδυαζόμενη με τον σχολιασμό και τη διατύπωση γνώμης – μπορεί να είναι και παντελώς κατασκευασμένη με στόχο την πρόκληση εντυπώσεων, την αποσταθεροποίηση του στόχου, ή την σπορά αμφιβολιών ως προς την αποτελεσματικότητα μιας δράσης.

Αυτό συμβαίνει, βέβαια, τόσο off, όσο και on-line. Στη δε ψηφιακή περίπτωση, οι συνθήκες είναι ακόμη πιο ευαίσθητες από τις παραδοσιακές ‘φυλλάδες’ (εδώ τα εισαγωγικά δείχνουν εγκράτεια), δεδομένου ότι η δημοσίευση του περιεχομένου, αλλά και η μετέπειτα παραποίηση, που μπορεί να ακολουθήσει, απέχουν μόλις ένα κλικ.

Συχνότατα, τα ‘δημοσιευμένα’ (εδώ σπείρω την αμφιβολία) κομμάτια στο διαδίκτυο υπόκεινται σε μεταβολές και παρεμβάσεις, για τις οποίες δεν ενημερώνεται ο αναγνώστης (ένδειξη updated, αλλαγή ώρας κ.λπ.). Αυτό αναιρεί την ίδια την έννοια της δημοσίευσης, αδρανοποιεί τη δημοσιοποιητική αξία του Μέσου και καταργεί εξ ολοκλήρου την αρχειακή αξία των ιστοτόπων. Και αυτό διότι δικαίως μπορεί να αναρωτηθεί κανείς: οι δημοσιεύσεις στο διαδίκτυο είναι μόνιμες; Υπάρχουν ‘τελικά’ κείμενα σε online περιβάλλον, ή ο καθένας μπορεί να παίζει με το πρόγραμμα διαχείρισης περιεχομένου, ανάλογα με τις ορέξεις του;

Στις αναπτυσσόμενες – ψηφιακά – χώρες, όπως η Ελλάδα, τα προβλήματα είναι πολλά και δεν περιορίζονται μόνο στην κακοποίηση της δημοσιογραφίας. Επεκτείνονται στην κατάχρηση της ελευθεριότητας της εισόδου στην ψηφιακή αγορά, τον ανέξοδο βιασμό της λογικής των επιχειρημάτων και της αξιόπιστης διαχείρισης των πληροφοριών, με σκοπό την πρόκληση εντυπώσεων. Για τα κλικς, αλλά και για την εξυπηρέτηση πολιτικών ή καλύτερα, μικρο-κομματικών σκοπιμοτήτων.

Έτσι, σιγά σιγά συναντούμε ένα μικρό κομμάτι της ‘σκοτεινής’ πλευράς του διαδικτύου, όπου η ψηφιακή τεχνολογία δρα επιβαρυντικά προς το δημόσιο συμφέρον, αντιθετα από αυτό που θα περίμενε κανείς, οι ψηφιακές πλατφόρμες, δηλαδή, να δρουν απελευθερωτικά προς τον λόγο, τα επιχειρήματα και τις πληροφορίες, προς όφελος της κοινωνίας των πολιτών.

Η πιο σημαντική απ’ όλες τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις της κατάχρησης του διαδικτύου διαμορφώνεται από την αυξανόμενη επίδραση του ίδιου του Μέσου στους νέους. Ήδη οι νεολαίες των κομμάτων ασχολούνται με μανία με τη διαδικτυακή προπαγάνδα. Η δε (τεχνική) ελευθεριότητα της δημοσίευσης κάνει τα πράγματα ακόμη χειρότερα. Όχι βέβαια γιατί θα έπρεπε να ελεγχθεί από κάποιον. Σε καμμία περίπτωση.

Δεδομένου ότι οι περισσότερες από τις ανωτέρω έννοιες είναι μάλλον άγνωστο έδαφος για τις ντόπιες συνδικαλιστικές δημοσιογραφικές ενώσεις, το μόνο κριτήριο στον χώρο είναι η κοινωνική υπευθυνότητα και accountability (αμετάφραστο, γιατί το ‘λογοδοσία’ μού τη σπάει) που πρέπει να νοιώθει ο καθένας που διαθέτει πρόσβαση σε ατομικά ή δημόσια μέσα δημοσιοποίησης. Δηλαδή όλοι μας…

Advertisements

Leave a comment

Filed under Μέσα Ενημέρωσης

Διαδικτυακές κλάψες

Γράφει η ΑΛΕΞΙΑ ΣΚΟΥΤΑΡΗ

Το διαδίκτυο είναι γνωστό για τα μικρά και τα μεγάλα παραμύθια του. Πολλές φορές τα τελευταία 15 χρόνια, διάφορες εκστρατείες, καμπάνιες ή chain emails έχουν ξεγελάσει το κοινό που κλικάρει ανυποψίαστο.

Όμως, αν ο 35χρονος άνεργος πατέρας, που ξεκίνησε την καμπάνια ‘get Greece back’ (πάρτε πίσω την Ελλάδα) είναι υπαρκτός, τότε τού εύχομαι να βρει σύντομα δουλειά, να είναι καλύτερη από την προηγούμενη και να την κρατήσει έως τα βαθειά του γεράματα. Been there, done that. Τα υπόλοιπα, όμως, είναι κάπως περίεργα…

Γιατί αν δεν υπάρχει, και η καμπάνια είναι πολιτική κίνηση με δακρύβρεχτο starting point, τότε αδελφές και αδελφοί, είναι ντροπή. Αν είναι below-the-line κομματική δράση τότε είναι αίσχος. Και, παρά το ότι τίποτα δεν θα με εξέπληττε στην ελληνική πολιτική σκηνή (ιδιαίτερα από ιντστρούχτορες που έχουν μείνει πίσω στις επιδόσεις), το κακό είναι ότι βλάπτεται η έννοια του ψηφιακού ακτιβισμού, για την οποία, εδώ και καιρό επιχειρηματολογώ (και πολύ πριν το forum Greece) ότι είναι πολύτιμο εργαλείο για τα χρόνια που έρχονται.

Οι καιροί είναι δύσκολοι, και, πιστέψτε με, δεν μπορούμε να έχουμε πολιτικούς σχηματισμούς ή κόμματα να παίζουν παιχνίδια στο διαδίκτυο (αν αυτό συμβαίνει), ιδιαίτερα σε περιόδους που οι πολίτες μιας χώρας αισθάνονται ευάλωτοι.

Οι καιροί είναι δύσκολοι, τόσο για την ασφάλεια σε ατομικό επίπεδο, όσο και για την κοινωνία συνολικά. Οι ραγδαίες αλλαγές δεν ελέγχονται, ούτε ερμηνεύονται εύκολα κοινωνικά. Μετά από 15 χρόνια γεωμετρικής προόδου του διαδικτύου, μόλις πρόσφατα τα κοινωνικά συμπεράσματα αυτής της έκρηξης έχουν αρχίσει να αποκτούν νόημα.

Οι μεταβολές είναι οριζόντιες και βίαιες και επαναδιατάσσουν ολόκληρη τη ζωή μας. Απλώς, η υστέρηση της χώρας μας, προκαλεί την εντύπωση ότι η ψηφιακή επανάσταση περιορίζεται μόνο στα ψηφιακά γκάτζετς. Εκτός ‘συνόρων’, ο ψηφιακός κόσμος προχωρεί με ταχύτητα, και όχι στους τομείς αιχμής, αλλά πρωτίστως στην καθημερινότητα. Εκεί δηλαδή που έχει σημασία.

Η χώρα μας, η οποία – σε ψηφιακούς όρους – βρέθηκε πίσω στις αναπτυσσόμενες (αν βάλεις και τα δημοσιονομικά και τις μεταρρυθμίσεις άστα να πάνε), στην κλίμακα της ανάπτυξης ξεκινά από ακόμη χαμηλότερη αφετηρία. Η τρόικα δεν είναι τίποτ’ άλλο από – sorry – την ΄φωτιά που πήρε ο κώλος μας’, μπας και κινηθούμε πιο γρήγορα.

Επομένως, μια καμπάνια τύπου ‘get Greece back’ είναι σχεδόν ασυνάρτητη. Ζητάμε ‘να πάρουμε πίσω την Ελλάδα’ που …κάποιος μάς πήρε; Πάτε καλά; Μήπως οι συμμετέχοντες στο ‘project’ αρέσκονται γενικώς να βρίζουν το ‘κράτος’ και τον ‘γείτονα’ κάθε φορά που χάνουν τη βολή τους; Αν δεν το έχετε καταλάβει, το ‘κράτος’ και ο ‘γείτονας’ είστε εσείς οι ίδιοι, είμαστε όλοι εμείς. Όλοι πρέπει να αλλάξουμε, όχι παρακαλώντας, αλλά με αυτογνωσία, αυτοέλεγχο και πραγματική δράση.

Από την άλλη, στην Ελλάδα αρεσκόμαστε να μεγαλοποιούμε οτιδήποτε κάνουμε, αλλά και βέβαια, οτιδήποτε μάς κάνουν. Οποιαδήποτε περιπέτεια του δρόμου, διαπληκτισμό ή κατόρθωμα σε δημόσια υπηρεσία μπορεί να συνοδεύει τις συνουσίες μας με τα trans λιπαρά για ημέρες ολόκληρες. Ομοίως, η αίσθηση ότι η τρόικα μας κυβερνά (πλέον πρέπει να γελάνε οι άνθρωποι) μάς διεγείρει, με την …κακή έννοια. Κι ας αφορά τεχνοκρατικούς χειρισμούς στρεβλώσεων και διαρθρωτικών προβλημάτων που ‘μάλλιασε΄ η γλώσσα οικονομολόγων να αναλύουν από τη μεταπολίτευση έως σήμερα.

Η σημερινή συγκυρία δεν ανήκει σε κανέναν Γιώργο ή Αντώνη, πόσο μάλλον Κώστα, οι οποίοι, κάποτε, με τους κατάλληλους πολιτικούς συσχετισμούς βρέθηκαν να κυβερνούν, πότε το κόμμα τους, πότε την ίδια τη χώρα…

Και βέβαια δεν είναι οι συγκυρίες που μάς έφεραν ως εδώ. Είμαστε εμείς οι ίδιοι που ψηφίσαμε το 2004 τον Κώστα, τον ξαναψηφίσαμε το 2007 και το 2009 είπαμε …next… Και ήρθε ο Γιώργος, μπας και τα κάνει καλύτερα…

Συγχρόνως ήρθε και ο λογαριασμός, η ‘λυπητερή’ που λέμε… Κάπως έτσι ξεκινά και η κλάψα, online or other. Αλλά υπάρχουν και όρια.

Όταν ζητάς την πανελλήνια κινητοποίηση ενάντια στη σωτηρία του μέλλοντος των παιδιών σου αποτελεί σύμπτωμα (δικαιολογημένης;) γραφικότητας. Αν είσαι, που λένε, ‘απλός πολίτης’. Αλλά είναι επίδειξη τραγικής ανευθυνότητας αν είσαι οτιδήποτε άλλο…

Η Αλεξία Σκούταρη είναι φίλη, πολιτική αναλύτρια.

Leave a comment

Filed under Διαδίκτυο